Merhaba.
-Merhaba. -Herkese merhaba.
Merhaba!
Merhaba.
Teşekkürler.
Sağ olun. Akıllardan çıkmayacak bu bölümde...
Richard bir sopa kullanıyor.
James mırıldanarak arabada oturuyor.
Ve ben bir katedralin önüne park ediyorum.
Çok teşekkürler.
Şimdi bu...
Ford ağırlıklı bir bölüm oldu
çünkü geçen gün Mondeo'yu üretimden kaldıracaklarını öğrenip
çok şaşırdık.
Bu muazzam bir haber. Britanya'da Mondeo'yu kaybetmek
kraliyet ailesini kaybetmek gibi.
Öyle bir şey olsa
biri bu konuda belgesel yapardı.
Doğru. O yüzden bu hafta The Grand Tour'da Ford'un orta ölçekli
aile arabasının ölümü hakkında bir belgesel yapmaya karar verdik.
Çok heyecan verici.
Mondeo'nun hikâyesi dünyanın siyah beyaz olduğu dönemde
Ford Cortina ile başlıyor.
Her şeyin başı bu.
Britanya otomobil tarihinin en önemli kitabının
ilk bölümü.
1962'de çıktı ve CND stop lambaları hariç
hiçbir özel yanı yoktu.
Mini gibi devrimci değildi, sıradan bir aile arabasıydı.
Bu yüzden Ford onu cazip kılmak için
dünyadaki yarış pistlerine çıkmaya karar verdi,
bu da bir yüksek performans versiyonu yapmak demekti.
Dünyanın ilk hızlı Ford'u.
Ve ortaya bu çıktı.
Daha iyisi olamaz.
Cadwell Park, güneşli bir gün,
Mk-1 Lotus Cortina.
Bu araba bir âlem.
Çığır açan çift eksantrikli 1,6 litrelik motoru
arı vızıltısı gibi ses çıkarıyor.
Devir sayısı 8000 rpm'ye kadar çıkıyor
ve 105 beygir gücü üretiyordu.
Sonuç, muhteşem bir performanstı.
Yol arabaları saatte 174 kilometre yapıyordu,
yarış versiyonuysa
233'e çıkıyordu.
O zamanlar bu, uzay gemisi gibi görülüyordu.
En iyisi de gerçekten hızlı gidiyorsanız
virajlarda ön tekerleğin kalkmasıydı.
Olumsuz tarafı, düzgün fren yapmaması
ve yol tutuşunun az olmasıydı.
Yani manyakça yalpalıyordu.
Ayrıca şaşırtıcı derecede kırılgandı.
Autocar dergisi bunlardan biriyle bir yılda 46.670 kilometre yaptı
ve bu sürede altı arka aks,
üç set arka amortisör
ve muhtemelen bir sürü tekerlek aksı eskitti.
Adeta çikolatadan yapılmıştı.
Ama fark etmiyordu
çünkü Lotus Cortina ömür boyu dayansın diye tasarlanmamıştı.
40 dakika kadar dayanması yeterliydi.
Zira bir yarış o kadar sürüyordu.
NİSAN, OULTON PARK, İNGİLTERE
MAYIS, SILVERSTONE, İNGİLTERE
1960'ların başında Britanya'da binek arabası yarışı
dünyanın gördüğü en heyecan verici motor sporuydu.
Dev Amerikan Ford'ları düzlükleri kükreyerek aşar, sonra virajlarda
Mini ordusu hemen onların arkasında biterdi.
Güzel, gerilimli bir kaostu bu.
Ama tozlar durulduğunda kazanan
Lotus Cortina olurdu.
1964'deki şampiyonayı kazanmıştı
ve sadece pistlerde parlamıyordu.
KRALİYET OTOMOBİL KULÜBÜ ULUSLARARASI BÜYÜK BRİTANYA RALLİSİ
1966'da Britanya RAC Rallisi'ni kazandı.
Hatta ismini aldığı İtalyan tatil kasabası
Cortina'da bir kızak pistini turladı.
Kızak pisti, dünyaca ünlü Cortina'nın
sürücü koltuğundan böyle görünüyor.
Tarihte bu noktada
Rolling Stones sahneye çıkmıştı.
Etek boyları kısalıyor, ilginç yeniliklerin listesi uzuyordu.
İhtişamlı Cortina zamanın ruhunu yakalamıştı.
Heyecan vericiydi.
Sıradan aile babasının kendini önemsiz biri gibi değil de
özel hissetmesini sağlayan ilk arabaydı.
Mk-2 Cortina ve Mk-3 için de aynı şey geçerliydi.
Sonuç muhteşemdi.
Birleşik Krallık'ta satılan üç arabadan biri Ford'du,
on arabadan biri de Cortina'ydı.
Bu filmi hazırlarken konuştuğum herkes
aynı şeyi söyledi. "Evet. Babamda bu araba vardı."
Yani... Buradaki ekipte kimin babasının Cortina'sı vardı?
Şuna bakın. Yönetmen dışında herkes el kaldırdı.
Onun çift soyadı var, babasının Range Rover'ı varmış.
Her neyse, ana fikir şu,
bunlar Britanya'nın gördüğü açık ara en çok satan arabalardı.
DIŞARISI NASIL OLURSA OLSUN İÇERİSİ GÜZEL.
Tabii Ford'u aile binek arabası olarak öne çıkaran sadece
azgın cinsiyetçilik ve gülünç manevra kabiliyeti değildi.
Önemli işletme faktörleri de vardı.
1960'ların sonunda Britanya'da yılda 3000 sterlin kazanıyorsanız
hükûmet bunun yüzde 41'ini vergi olarak kesiyordu.
Bunu aşabilmek için birçok şirket
çalışanlarına daha az ücret verip bu farkı bir araba vererek kapatıyordu.
Ve bu, vergiye tabi değildi.
TÜM CEVAPLAR CORTINA'DA
Ford bunu fark etti
ve tipik yönetim şemasına uyacak farklı aksesuar seviyeleri oluşturdu.
Satış temsilcisi için temel bir model vardı,
satış müdürü içinse L modeli.
Sonra saati ve kilitli torpido gözü olan XL
satış direktörü içindi.
Güçlü GT ise genel müdüre göreydi.
Ford'un marka politikası Britanya'daki sınıf sistemini değiştirdi.
Çünkü eskiden insanları çatal bıçağı tutuşlarına,
"tuvalet" veya "lavabo" demelerine göre yargılardık.
Ama Cortina'dan sonra
bagaj kapağınızda ne yazdığı önem kazandı.
Babalarımız bunların anlamını biliyordu
ve şu işe bakın ki biz de biliyorduk.
Burası Doncaster, eski okulumun önündeyiz.
1969'da bir öğleden sonra o kapıdan çıktığımı çok net hatırlıyorum,
buraya kadar seke seke gelmiş, kapı babasını geçmiş
ve orada park etmiş bir 1600E görmüştüm.
E, tıpkı bunun gibi kehribar sarısıydı.
İçinde de babam oturuyordu.
Bu imkânsız bir şeydi.
E, zirvedeki modeldi.
Ahşap gösterge paneline dört kadran konmuştu.
Deri ve alüminyum direksiyonu,
dışında da gül stili jantları ve ön sis lambaları vardı.
Çok güzel, muhteşem
ve anlatılmayacak kadar heyecan vericiydi.
Neler hissettiğimi hâlâ
çok canlı bir şekilde hatırlıyorum.
Dizlerimin bağı çözüldü.
Ensemdeki tüyler şimdi bile 50 yıl önceki
o sonbahar gününde olduğu gibi dimdik oluyor.
Babama nasıl sarıldığımı da hatırlıyorum,
onunla çok gurur duyuyordum.
Bir E'si vardı.
"E" yönetici demekti.
Babamın 1600E'si vardı.
Yani Edinburgh Dükü'nden iyiydi.
Birkaç yıl sonra Güney Galler'de...
GALLER 1971 JM
...James May adında bir başka delikanlı aynı şeyleri yaşıyordu.
Bizimle aynı sokakta oturan arkadaşım Andrew Jones'un evindeydim,
babası gelip babamın eve geldiğini
ve yeni bir arabası olduğunu söyledi.
Dışarı çıktım,
orada kaldırımın yanına park etmiş
yepyeni bir Cortina GXL duruyordu.
"Bu, babamın yeni arabası olamaz." dedim.
Ama öyleydi.
Yepyeni Mk-3 Cortina'ydı.
GXL modeli olduğu için ızgarasında krom şeritleri,
vinil tavanı,
sürücüye dönük dört yardımcı kadranı vardı.
Ayrıca daha önce görmediğim devir sayacı diye bir şeyi de vardı.
Ama ona bakınca
aniden vücudumun sperm üretebildiğini fark ettim.
Maalesef Britanya'daki her çocuk benimle James kadar şanslı değildi.
Çünkü Birmingham'da doğanlar da vardı.
BULL RING ALIŞVERİŞ MERKEZİ
Burada Ford alamazdınız
çünkü burası British Leyland'ın memleketiydi.
TRIUMPH SATIŞ BÖLÜMÜ
Ben burada, bu sokakta büyüdüm.
Babamın yeni arabamızla geldiği günü hatırlıyorum.
Cortina olsun diye resmen dua etmiştim.
Ama değildi.
Omuzları çökerten cinsten bir hayal kırıklığıydı.
Adı da Austin Allegro Estate'ti.
Dört kapısı bile yok!
Babam ne düşünüyordu acaba?
Bunu bize neden yapmıştı? Dizlerimin üzerine çöktüm,
başımı geriye atıp hüngür hüngür ağladım.
Birmingham semalarında kuşlar havalandı.
Stratford-upon-Avon'daki geyikler yukarı baktı. Öyle büyük bir dehşetti bu.
Doruk noktasıydı.
İşte buydu.
Hammond ailesinin elinden gelen buydu.
Banliyöde yaşıyorduk. İnsanlar gelip geçer.
Arabanızı görürler. Dilek kuyunuz veya bahçe kapınız varsa sizi yargılarlar.
Bizim girişte herkesin gözünün önünde bu duruyordu.
Babamda GXL olduğu için
fren servosu ve alternatör standarttı.
GXL'i vurguladığım için bağışlayın ama arkadaşım Lonnie'nin babasında
sadece XL vardı.
Yani o, ayaktakımıydı.
Okuldan eve yürürdüm. Egzersiz yapmak istediğimden değil,
bunun içinde görülmektense 50 kilometre yürümeye,
zıplamaya veya emeklemeye razıydım.
Böyle arabalar,
insanın geçmişinde yatan böyle karanlık sırlar
seri katilleri ve psikopatları ortaya çıkarıyor.
Şans eseri onlardan biri olmadım.
Öfkeli bir adam oluşum sadece kısa boyumdan,
Birmingham'da doğmuş olmamdan değil, bundan! Senin yüzünden!
Muhteşem, saygın, sosyal statüsü olan,
önemli biri olabilirdim ama sen hayatıma girdin.
Babam bir Mk-3 Cortina satın almıştı
çünkü üç çocuğunun güvende olmasını istiyordu.
Güvende olacaklarını da biliyordu çünkü Ford bu konuda bir film çekmişti.
Oyuncak ayılarımız, golf sopalarımız,
yarış arabamız var,
bunları taşımıyorsanız
ama büyük bir aileniz varsa, onlar da sığar.
Arkada beş çocuk varken bile
az çok rahat bir şekilde yol yapabilir,
çocuk kilitli dört kapılı Cortina'da güvende olduklarını bilirsiniz.
Bunu hiç kullanmamıştım, açıkçası istemedim de
çünkü bu bir çocukluk kahramanıyla tanışmak gibi olurdu.
Bayıldım ama. Bu...
Şimdi oldu, değil mi?
Ya bu? İşte bu.
1974'te madencilerin grevi yüzünden
düzenli elektrik kesintileri olurdu ve karanlık evimizde
yapılacak hiçbir şey yoktu.
Ben de çıkıp babamın arabasında oturur, sürer gibi yapardım,
muhteşemdi çünkü evde yapamadığınız hâlde
burada ışıkları açabiliyordunuz.
Farlar.
Elektrik kesintilerine bayılırdım.
O zamanlar Birmingham'lılar hariç genç, yaşlı herkes
Ford'un dört kapılı binek arabasına âşıktı.
Bu aşk sayesinde Ford, Britanya'nın bir yerlerinde
her 47 saniyede bir Cortina satıyordu.
20 yılda 2,6 milyon satmışlardı.
Şöyle ifade edeyim, British Leyland iki katı sürede ancak
bunun yarısı kadar Mini satabildi.
O dönemde Cortina, Britanya ruhunun bir parçası olmuştu.
Mevcudiyetimizin temel taşlarındandı.
Ama 22 Temmuz 1982'de...
Ford -SON CORTINA 1962-1982
...Ford onu üretimden kaldırdı.
Ve bu onun sonu oldu.
-Harika. Cortina'nın acıklı hikâyesi. -Evet.
-Ama harika. -Devam ediyor.
-Evet. -Şimdi daha iyi misin?
Evet. Biraz.
Sadece... Bir şey denemek istiyorum.
Burada kaç kişinin babasında Cortina vardı, sorabilir miyim?
-Bu... Şuna bakın. -Evet.
Şaşırtıcı bir oran, değil mi? Müthiş.
Evet, öyle.
Kendimi çok... Buna bir perspektif katalım,
Ford, 2,6 milyon Cortina sattı.
Austin, 57.000 Allegro Estate sattı.
Maalesef biri de babanındı.
Çok haklısın.
Hayatımı mahvetti.
Neyse, Ford hikâyesine devam edeceğiz
ama şimdi
elimizde bir sohbet poşetiyle
Muhabbet Sokağı kaldırımlarından
münazara köpek kakaları toplama vakti.
MUHABBET SOKAĞI
Bilemiyorum.
İstediğini yapıyor.
O havalı grafiklere rağmen aslında
bu hafta geleneksel Muhabbet Sokağı için vaktimiz yok.
Yok çünkü dediğimiz gibi
önemli bir belgesel yapmaya giriştik.
Bu yüzden karoser rengi tamponlardan söz etmek istiyorum.
-Et bence. -Edeceğim çünkü eskiden
otoyolda giderken arkanızdan bir araba gelirse
ve arabayla aynı renkte tamponu olursa
ve sizde sadece siyah plastik tampon varsa yoldan çekilirdiniz.
-Evet. -Daha iyi arabalardı.
Evet, bu onları üstün kılıyordu.
Otoyolda giderken
dikiz aynasına bakardınız.
Arkadaki arabanın koltuk başlıkları olduğunu görürdünüz.
O zamanlar koltuk başlıklarına
bugün insanların süper yatlara baktığı gibi bakardım.
-Erişilmezdi. -Evet.
-Yani... -Kıdem sembolüydüler.
Tepe penceren varsa imparatordun.
Ya elektrikli tepe penceresi?
Tanrım! Uzaydan falan geliyordun. Uzay imparatoruydun.
Evet. Bunu 40 yaşın altındakilere
açıklamaya çalışayım.
İş görüşmesinde olduğu gibi.
Patron "Sana araba vereceğiz
"ama telefon da vereceğiz." diyor.
"Bu telefonla arama yapabilirsin.
"Birkaç yıl çok çalışırsan
"sana iPhone L veririz,
"onunla mesaj da atabilirsin.
"Sonra 30 yıl bizde kalıp yanlış adım atmazsan
"iPhone GXL alabilirsin."
Çünkü bu... Hangisi bilmiyorum.
Bilmiyorum. 7 mi, 8 mi, 9 mu? Bilmem.
Hayır ama mesele şu, 1970'lerin şartlarında bilirdin
çünkü üzerinde kocaman krom GXL markası olurdu.
Dışında krom şerit ve burada sis lambaları.
-Olurdu. -O zaman anlardın.
İşte. Bunlar kıdem sembolüydü,
herkes görebilirdi.
Dünyamız böyleydi.
Babam 1600E'yi aldığında önünde küçük bir çiziği vardı.
Mahalledeki Ford tamirhanesi hasarlı ızgarayı 1600 Super modeliyle değiştirdi.
Babam "Önemli değil." dedi.
Ama önemliydi!
Vietnam Savaşı'ndan daha önemliydi!
Alenen aşağılanmış.
Diyorlardı ki, "Sende 1600E yok, bak krom..."
Bu bir 1600E! "Sis lambası eklemişsin."
Hayır! Bunlar orijinal!
-Böyle şeyler çok önemliydi. -Gerçekten.
Sende 1600E vardı, değil mi?
Evet. Babam kendininkini sattıktan on yıl sonra bir tane aldım.
Aferin. Ne hayal gücü!
Söyleyenin de ilk arabası...
Toyota Corolla mıydı?
Aslında Liftback'ti.
Evet, 1600E'mi modifiye ettim.
Direksiyonun ortasına Debbie Harry simgesi koydum.
Kürk kaplı kapılar,
Wolfrace koltuklar,
krom spor hava filtresi,
ki arkadaşlarıma "Fazladan 40 beygir gücü veriyor." diyordum.
Aslında vermiyordu. Ama arkadaşlarıma öyle diyordum.
-Yaptığın neydi, biliyor musun? -Neydi?
Arabana spor hava filtresi gibi eklentiler koyman
öyle olmadığı hâlde kraliyet madalyası aldığını
söylemene benzer.
Biraz öyle.
Kürk kaplı kapılarla sınıf sistemine müdahale etmişsin.
Ama unutmayalım...
Sen de Corolla'nı modifiye ettin.
Onu bir Volvo'ya çarptın.
Evet, yaptım.
Bunu yaptım. İlk kazamdı.
Birçok kazanın ilki.
Peki. Evet.
Hayatının trendi oldu, değil mi?
-Alıştım. -Belirleyici an.
-Evet. "Kaza yapmayı seviyorum." -Doğru.
"Hayatımı böyle kazanacağım."
"İşte yine yaptım."
Yaptım da.
Ve... Evet.
Çok doğru.
Tanrım.
Biliyor musunuz...
-Hiç Ford'um olmadı. -Ne?
-Hayır.
Hiç kalemim olmadı demek gibi.
Hiç pul satın almadım.
Evet. Yani ben bile Ford sahibi olmayı başardım.
Sahi mi?
Birmingham'dan ayrıldıktan sonra
iki tane aldım ama aynı araba sayılır.
Birinin önüyle ötekinin arkası birleştirilmiş.
Ümitsiz vakaydı.
Aynı renkte miydiler?
Onları satın aldığımda benzer renkteydiler, evet.
Bakın, bu...
Muhabbet Sokağı değil.
-Değil. -Anılar geçidi.
Ama artık Cortina'ya dönmeliyiz.
Evet çünkü 1982'de yapımı durdurulduğunda
Ford milyonlarca satan
orta ölçekli aile arabası fikrinden vazgeçmemişti.
Başka bir araba tasarladılar.
Adı Sierra'ydı. İşte fotoğrafı.
Öncelikle, biraz çirkindi.
Öyle.
Çıktığında fütürist, aerodinamik biçimini
kimse beğenmedi.
Korkunç görünüyor dediler, jöle kalıbına benzettiler.
Sonra aerodinamiğin işe yaramadığı anlaşıldı.
Düz hatta iyi gidiyordu.
Ama yandan rüzgâr aldığında
veya otoyolda bir kamyonu geçtiğinde
sarhoş gibi yalpalıyordu.
Evet, tamirciler de nefret ediyordu çünkü plastik burnu...
Kaza yapınca tekrar eski şeklini alıyordu, ki bu harikaydı.
Ama arkasındaki her şeyin paramparça olduğunu anlamıyordunuz.
Evet.
Ford, yeni orta ölçekli aile arabasını herkese sevdirmenin
tek yolu olduğuna karar verdi.
Bu, daha önce yaptıkları bir şeydi.
Hızlı bir versiyon.
Ortaya bu çıktı.
Sierra RS Cosworth.
Saatte 240 kilometre yapabilen bir araba.
Yıl 1986'ydı. Pek çok araba bu hıza çıkıyordu ama hiçbiri Ford değildi.
Çılgınlıktı.
BMW ve Mercedes buna inanamadı.
Bahçıvanın salona girip
baronun dişlerini dökmesi gibiydi.
Mavi kanlılar bu mavi yakalı tarafından
resmen ezilmişti.
Sierra'nın gücü Cosworth'ten geliyordu,
bu Britanyalı motor yapımcısının ünlü Formula One V8'i
tam 176 Grand Prix zaferi kazanmıştı.
Sıkıcı dökme demir binek araba motorunu alıp
onu alüminyum çift eksantrik
ve çöp kovası büyüklüğünde bir turbo ile donatarak
şahesere dönüştürdüler.
Ağır iş görmek üzere imal edilmişti,
gördüğünüz gibi.
YAĞI HER GÜN KONTROL EDİN
Bu motorun ilginç yanı, dikkatle bakarsanız,
aslında hiçbir şeye bağlı olmayan
ikinci enjektör setine sahip olmasıydı.
Zira Ford biliyordu ki
aile arabalarıyla hep yapılan şeye, yani yarışa kalkışıldığında
buna ihtiyaç olacaktı.
O enjektörler devreye girip daha büyük turbolar konduğunda
yarış arabaları 525 beygir gücü gibi muazzam bir güç üretiyordu.
Durdurulamıyorlardı.
Ford Sierra Cosworth, günümüzün en üstün gezinti arabası.
Zamanında, Sierra girdiği yarışların %84'ünü kazanmıştı.
%84!
Bu da onu gelmiş geçmiş en başarılı yarış arabası yapıyor.
Onunla yarışıp kazanmamış bir sürücüyü tanımak isterdim.
"Evet, bu iş için en iyi araca sahiptim
"ve benim dışımda herkes onunla kazandı.
"Kovuldum, değil mi?"
Yolda giden roketi doğru yönde tutabilmek için
güçlendirilmiş amortisörler,
sınırlı kaymalı diferansiyel ve en ünlü özelliği olarak da
şu dev arka kanat eklendi.
O kanat, Cosworth hakkında her şeyi anlatıyor.
Mercedes ve BMW'nin yetişkin tarzına kıyasla şöyle diyor,
"Defol! Hakkımda ne düşündüğün umurumda değil."
Ama aşağı kuvvet oluşturmak gibi bir sebebi de vardı,
böylece ülkenin düz tavanlı barlarındaki Gav isimli adamlara göre
Sierra bir tünelin tavanında baş aşağı gidebilirdi.
Bundan emin değilim. Yine de epey hareketli.
En kötü yanınızı ortaya çıkarıyor.
Kötü bir arkadaş gibi.
Çok seversiniz
ama kimse onunla takıldığınız için sizi takdir etmez.
Cosworth, Sierra'yı
dünyanın en arzu edilen arabalarından biri yaptı.
Fiyatı sadece 17.000 sterlin,
yani BMW M3'ten 6000 daha az olduğu için
mahallenizdeki inşaatçı da bunu alabilirdi.
Ancak herkes Ford'un en son işçi sınıfı kahramanını istese de,
herkes bedelini ödemeye hazır değildi.
Keyfine...
Çalıntı Sierra Cosworth'le keyfine...
Newcastle toplu konutlarının etrafını turluyorlar...
Yüksek performans aracı araba hırsızının gözdesi.
KUZEYİN EN KOLAY ÇALINAN ARABASI
80'li yılların sonunda araba suçları hızla arttı,
Cosworth de zirvedeydi.
KÖTÜ ADAMLARIN GÖZDE ARABASI
Bu, süper araba performansına ve kaba saba kilitlere sahip bir arabaydı.
Beş saniyeniz ve tornavidanız varsa Sierra Cosworth sahibi olabilirdiniz.
Sonra ne yaparsanız yapın aynasızlar sizi yakalayamazdı.
Ford, kanadı söküp havai fişek arabayı makul,
dört kapılı bir gövdeye kavuşturarak kontrolü ele almaya çalıştı
ve Sierra Sapphire Cosworth'ü yaptı.
Ama işe yaramadı.
Suçlular minnettardı.
"Teşekkürler. Arka kapılar.
"Banka soyup arabaya binmek daha kolay oldu."
Ama sonuçta... Ne?
Tanrı aşkına.
90'ların başında durum fenaydı,
Sierra Cosworth'ün çalınma ihtimali diğer arabalar göre
5,5 kat fazlaydı.
Park ettiği arabasını çalmak üzere bekleyen soyguncular tarafından
takip edildiğini bildiren pek çok kişi oldu.
Bu durum, ona sahip olmanın keyfini kaçırıyordu.
Çaresiz kalan Ford,
Cosworth'ü satabilmek için fiyatını 7000 sterlin düşürdü,
bu bir Fiesta'nın fiyatına denkti.
Bu bile işe yaramadı.
O dönemin Cosworth sahipleri
arabanın değerinden fazla sigorta primi ödemek durumunda kalıyordu,
sonunda da bir Sierra Cosworth'ü sigortalamak sadece pahalı değil,
imkânsız hâle geldi. Bunlar sigortalanamıyordu.
Ama fark etmiyordu da.
Sierra Cosworth işini yapmıştı,
tıpkı 25 yıl önceki Lotus Cortina gibi
sıradan bir aile arabasını inanılmayacak derecede havalı hâle getirmişti.
-Ağzımın suyu aktı resmen. -Bu bir efsane.
-Efsane. -Doğru.
Ağzımın suyu aktı.
Kesinlikle bayıldım...
Sierra Cosworth'e hayrandım.
-Müthişti. -Şahane.
Evet, kesinlikle.
Ama belgesele biraz daha devam etmeliyim.
-Evet. -Cosworth,
Sierra'nın en önemli olayı değildi.
En önemlisi, Sierra'nın İşçi Partisi'ni değiştirmesiydi.
Sahi mi?
Gerçekten değiştirdi. Genç Tony Blair propaganda yaparken bir gün
Sierra'sını yıkayan bir adam görmüş, ona doğru gitmiş,
o sırada İşçi Partisi politikası şimdi olduğu gibi
adamı arabasından indirip ait olduğu yere,
otobüse bindirmekti.
Tony Blair bu adamın otobüs değil,
daha iyi, hızlı ve koltuk başlıklı bir Sierra istediğini fark etmiş.
Ve Yeni İşçi sloganını bu sohbetin sonucunda oluşturmuş.
Sonra da yasa dışı bir savaş başlattı.
Doğru.
Şey...
Doğru ama.
Yaptı.
-O iki şeyi... -Oraya kaydı.
O iki şeyi yaptı, evet.
Arabaya dönsek mi?
-İyi fikir. -Tamam.
Çünkü şimdi...
Bakalım doğru telaffuz edebilecek miyim, Cozza.
-Evet, oldu. -İyi.
Cozza. Anlarsınız. Cozza.
Bakalım onun Eboladrome'daki hızı ne?
Ve başlıyor. Yumuşak starttan sonra turbo devreye gidiyor
ve bir patinajla Olmayan'a doğru fırlıyor.
1980'lerin vites değiştirme çalışması
ve 80'lerin yumuşak yayları üzerinde bolca dışa savrulma.
Şuna bakın!
Çalınmış gibi gidiyor, ki 30 yıl önce çalınmış olabilirdi de.
İşte. Buraya Bakarlar'da biraz yalpalıyor.
Modern arabalarda bunu görmüyorsunuz.
Turbo gecikmesi geçince Olmayan'a doğru hızla fırlıyor.
Gördüğümüz en hızlı araba olmayacak ama eminim
Abbie orada çok keyif alıyor.
Evet, Kocakarının Evi için sert fren, zar zor giriyor,
sağda ve solda temiz gidiyor.
Şimdi de güce asılıp Trafo'ya geçiyor.
Motor adeta haykırıyor, "Oy, Gary!"
İşte bu, fren, gezinti arabası sürücüsü gibi öne fırlatıyor.
Sadece Koyun Otlağı kaldı.
Orada fazla olay olmadan çizgiyi geçiyor!
Harikaydı. Heyecan verici görünüyordu.
-Ters döndürme olayını bekliyordum... -Evet.
...ama olmadı.
Dört teker kaydırması var. Lotus Cortina gibi.
Olayı bu.
Neyse, bakalım Abbie Eboladrome'da ne kadar hızlıymış.
GT TUR TABELASI
Zamanı görelim. Sandığımdan hızlı.
-Ne? -Lamborghini'den hızlı.
O araba yavaş demiştim.
Gerçekten Ford Sierra'dan yavaş.
Ama benim için ilginç olan, Ford Fiesta ST200'den hızlı olması.
İkisinin de gücü aynı, değil mi? 200 beygir gücü.
-Evet. -Evet.
Bence bu gösteriyor ki amortisör ve lastiklerdeki
gelişmeye rağmen harika bir turboyla
boy ölçüşemiyorsun.
Doğru.
-İşi dev turbo yapıyor. -Doğru.
Belgeselimize dönelim mi?
-Evet. -Evet.
Çünkü 1993'te Ford, Sierra'nın imalatını durdurdu
ve Britanya'da çığır açan fikri tüm dünyaya ihraç etmeye
karar verdi.
Dünya arabası dedikleri bir şey icat ettiler.
Sadece burada değil, her yerde, herkese uygun olacaktı.
Ona Mondeo adını verdiler.
Ve tarihte hiçbir arabanın başaramadığı şeyi başardı.
Yıllar boyunca Richard, James ve ben yapılmış hemen her arabayı sürdük.
Birçoğunu ballandıra ballandıra anlattık,
tarzlarını beğendik,
manevra kabiliyetlerini
veya bize tattırdıkları heyecanları övdük.
Ama ilginçtir ki hepimizin sevdiği tek bir araba var.
O da bu, Mondeo ST Estate.
Açık konuşalım, hiçbirimizin sevmediği çok araba var.
-Evet. -Evet.
-Nissan Juke... -Nefret ederim. Vosvos.
Onu iyi dedin. Hepimiz nefret ederiz.
Nissan Qashqai.
-Evet, o. -İyi dedin.
-Audi Q5. -Evet, sevmiyoruz.
-Nefret ediyoruz. -Ve Q7.
-Q7. Hepimiz nefret ediyoruz. -Evet. Hepimiz.
-Jaguar X-Type. -Hepimiz nefret ediyoruz.
Yeni Land Rover Discovery.
-Evet. -Ya.
BMW X3.
-Evet. -Evet.
Mini Countryman.
-Evet. Nefret. -Hepimiz nefret ediyoruz.
Yani hiçbirimizin hoşlanmadığı pek çok araba var.
Ama beğendiğimiz araba...
-İşte bu. -İşte bu.
Ya Subaru Legacy Outback?
Evet. Ama ön diferansiyel çöp.
Yavaşlamadan viraj alamıyor.
Sinir bozucu.
-Yani sadece bu. -Evet.
Hepsi bu.
Neyi sevmiştim, biliyor musunuz? Hızlı versiyonuydu
ama yine de rahattı.
-Koltukları harikaydı. -Evet.
Düzgün gidiyor. Berbat bir gürültü çıkarmıyor.
Çok medeni.
Düzgün, pratik bir binek olması hoşuma gitti.
Dev bir bagajı vardı, Ford onu beş kapılı yapmıştı.
-Evet. -Austin, Allegro'da
-bunu düşünememişti. -Doğru.
Hıza bayılıyorum.
Şaşırtıcı.
V6 motor, 200 beygir gücü.
Yedi saniyede sıfırdan 100'e çıkıyor. Azami hızı 240.
Göstermiyordu ama Cosworth kadar hızlıydı.
Sonra 2002'de onu ST 220'ye dönüştürdüklerinde de
iyi görünüyordu.
Bunlardan milyonlarca satmaları gerekirdi.
Ama bir sorun vardı.
Bu.
İlk MPV, yani çok amaçlı araba,
Toyota Picnic.
1996'da ilk kez piyasaya sunulduğunda
aptalca göründüğü için ona gülmüştük.
Neden arabaya içinde yapabileceğin bir şeyin adını verirsin ki? "Piknik."
Toyota Dişçi yok. Var mı?
Honda Dükkâna Uğra.
Sıradan bir şey, heyecan verici değil.
Volkswagen Tokuş.
-Aptalca bir fikir. -Demode bir şey.
Fiyatı Mondeo'yla aynıydı. Sadece biraz daha yüksekti.
Evet, sanki başın uzamış gibi.
O yıllarda Victoria dönemi sanayici şapkası giymek...
-Hayır! -...moda mıydı?
-Değildi. -Mazereti yok.
İnsan neden... Tabii başına uzun asker şapkası...
-Zamklanmadıysa. -...zamklanmadıysa.
Başka bir sebebi olamaz ve beni endişelendiren şu,
bunun çocuklara verdiği zararı düşünün.
"Yeni arabaya bakın çocuklar."
Bu...
-Gülünç. -Bu!
"Arabamız bu mu?" İğrenç!
Sıkıcı.
Büyük camları var, içindeyken herkes beni görecek.
Üzerinde "aile keyif taşıtı" yazıyor.
Öyle. Bunun neresi keyifli?
Eğlenceli değil.
İlk çıktığında, pantolon etek, kızarmış brie peyniri,
Crocs veya dövme gibi geçici bir heves
olur sandık.
"Bu eğlenceli." diyeceğiniz bir şey.
Beş dakika sonra aslında gülünç olduğunu fark ediyorsunuz.
Ama hayır. Bu saçma yüksek araba fikri gerçekten de tutmaya başladı.
Renault, Scenic adını verdiği kendi versiyonunu çıkardı
ve kısa sürede herkes akıma uydu.
Mazda, Fiat, Vauxhall, hepsi.
Ne başlattın, bir düşün alçak.
Bunu hak ediyorsun ve alacaksın.
Daha da.
Yeni araba harika bir şey, yeter ki senin gibi olmasın!
Bir aynan kalmış.
Kaç hayatı mahvettiğini düşün.
Sen modern zamanların Allegro Estate'isin
ve bunu hak ediyorsun.
2000 yılında Britanya hükûmetinin
şirket arabalarına gelir vergisi koyması Ford için işleri kötüleştirdi.
İnsanlar kendi arabalarını satın almak zorundaydı
ve pek çok kişi bu durumda hiç araba almamayı seçti.
Faizler düşük olduğu için kiralamak daha mantıklı oluyordu.
Madem kiralayacaksınız, neden bir BMW veya Mercedes
kiralamayasınız?
Paslanmaya başlayan Ford, özüne döndü
ve motor yarışlarına ciddi şekilde el attı.
Ford sürücüsü Alain Menu'nun Tom Kristensen'i
nasıl geçtiğine bakın.
2000'de Britanya Turing Araba Şampiyonası'nda
birinci, ikinci ve üçüncü oldular.
Üç Ford da sprint yarışında yine ön sırada...
Ertesi yıl Mondeo satışları biraz yükseldi.
Ford sürücüleri podyumu kapattı.
Ama sonra motor yarışından vazgeçtiler.
MPV'ler boy göstermeye devam etti, bir Mercedes kiralamak daha da ucuzladı
ve bunun Ford üzerinde şaşırtıcı bir etkisi oldu.
1994'te Britanya'da 127.000 Mondeo satmışlardı.
2017'de bu rakam 12.000'e düştü.
Ve o 12.000'in %85'inin alıcısı firmalar, araç kiralama şirketleri
ve polisti.
Yani şahsi kullanım için sadece 1900 Mondeo satın alınmıştı.
Gidip satın alanlar yani.
Evet. 1900 kişi.
Düşünün, Ford'un Britanya'da 500 bayii var.
-Değil mi? -Evet.
Her biri yılda iki Mondeo almış olsun.
Tanrım, evet! Sergileme için, evet.
Yani...
900 adetten söz ediyoruz.
900 kişi "Paramla bunlardan alacağım." demiş.
Evet, 900 kişi.
Oysa eskiden yılda 127.000 satıyorlardı.
Bu şaşırtıcı.
Öyle.
Amerika'da işler kötü,
Mondeo bu yıl araba galerilerinden çekilecek.
Bundan kısa süre sonra
diğer ülkelerden de çekileceği öngörülüyor.
Bu olduğunda, Britanya bir arabadan fazlasını kaybetmiş olacak.
Mondeo asla şık veya şaşaalı olmadı.
Le Mans'ı hiç kazanmadı. Nobel Ödülü almadı.
Gazap Üzümleri'ni yazmadı.
Sadece birlikte bara gitmeyi sevdiğiniz dostunuzdu.
Mesele şu. Şık veya şaşaalı biri,
mesela Mick Jagger ölse herkes üzülür.
Ama dostunuz öldüğünde bu yürek burkucudur.
Bu arabaya hak ettiği uğurlamayı yapmak için
Lincoln Katedrali'ni ayarladık.
Ve aynı görüşte olanları, bu ebediyete intikal anını paylaşmaya çağırdık.
Bu bir dostun cenaze töreni olacak.
Birkaç kişi gelmiş bile. Baksanıza.
-Büyük, değil mi? -Çok.
250 yıl boyunca dünyanın en yüksek binasıydı.
Kaç kişi gelir acaba?
-Salı öğleden sonra. -50 kişi olabilir.
Hayır. 100 olur.
-100 iyi olurdu, değil mi? -Evet.
Aslında 100'den fazlaydı.
O kadar çok kişi geldi ki Lincoln'da trafik durdu.
Ve törene herkes gelmeden başlamak zorunda kaldık.
Ford.
Sevgili Ford ve insanlığın babası
Aptallıklarımızı bağışla
Doğru düşünmemizi sağla
Saf hayatlar sürerek sana hizmet edelim
Daha derin bir huşuyla seni övelim
Sessizliğini bahşet bize
Tüm arzularımız son bulsun
Al ruhlarımızdan azap ve sıkıntıyı
Düzgün hayatlarımız itiraf etsin
Senin huzurunun güzelliğini
Arzumuzun alevine üfle nefesini
Serinliğin, merhemin
Hisler körelsin, ten çekilsin
Konuş depremle, rüzgârla, ateşle
Sükûnetin dingin sesi
Evet.
Çok üzücü.
Bu...
Çok üzücü, üstelik
sonu gelen tek Britanya otomobil müessesesi bu değil.
Biziz.
Bu sadece dizinin son bölümü değil...
Pardon. Bu program bildiğiniz hâliyle sona eriyor.
Her hafta pist, seyirciler, üçümüz
ve üzerimize oturmayan ceketlerimiz...
Ama bu sonuncusu.
Öyle.
Çok üzücü ama 17 yıldır bunu yapıyorduk.
16.
-Tamam... Sen geç geldin. -Pardon.
Evet, öyle.
Ne var ki artık yolumuza devam etme vakti geldi.
-Evet. -Hayır!
Hayır!
Bizim için sorun şu ki...
Bu kadar önemli bir duyuru yapıp
çadırdan çıkıp gidemeyiz, değil mi?
Yok, bunu yapamayız. O nedenle yaptığımız işlerden
bir montaj hazırladık. Sadece Amazon'daki değil,
BBC'deki eski işverenlerimizle yaptıklarımız da var. İşte geliyor.
Çok uzun sürecek.
Başlıyoruz.
-Tanrım! -Bu...
Kamışı çıktı.
Gaz! Gaz! Hadi!
Bırakman lazım.
Şunu izleyin.
Evet!
Hadi gidelim!
Hadi!
Vay canına.
Çok fena saçmalıyoruz.
Öldüm mü?
İnanamıyorum...
Çok fena şeyler olabilir.
Richard Hammond olmak neymiş şimdi anlıyorum.
Gidiyor.
Aman Tanrım!
Ç - Ü - K
Aslında...
Siktir. Affedersiniz.
Ne giymişsiniz öyle?
Piç kuruları!
ABD! ABD! ABD!
Çok korkuyorum.
Orada görüşürüz.
Kahretsin!
Çok uzaklara geldik!
Sorun olur mu?
Teşekkürler.
Sağ olun. Ama şunu söyleyeyim,
-hiç de az gülmedik. -Evet.
Muhteşemdi, değil mi?
Muhteşemdi. Şöyle bir hatırlıyorum da...
-Camaro'daki inek. -Evet.
-Yıkılmaz Toyota. -Evet.
-Oliver. -Evet.
Kumullarda plaj arabaları.
-Evet. -O...
Orada sürmek... Oradaydı.
-Kar pistinden inmek... -Jaguar'la.
Yaptığım en iyi şeylerden biriydi.
İkimiz de oradayken benim atımın seninkiyle çiftleşmesi.
Onu pek sevmedim, hayır.
Atından düşmesi.
Motosikletinden düşmesi.
-Evet. -Böyle gider. Çok eğlenceliydi.
En harika yanı da
birlikte çalıştığımız yıllar boyunca birimiz düştüğünde
hiç sempati göstermemiş olmamız.
-Hayır. -Hemen kahkahayı patlatıyorduk.
"Sakatlandı!"
Arkadaşlarının seni hiç sallamadığı koskoca 17 yıl.
Güzel anıları hatırlayanlar var mı?
James'in düşüp başını vurması.
Evet, Suriye'de başını çarpmıştı, çok komikti.
En azından hatırlamıyorum.
-Ne? -Karavanlar.
Genel olarak karavanlar.
Sonu gelmeyen karavan yolculukları. Karavan parçalama.
Spitfire.
Spitfire'da oturup yine Spitfire'daki iki dosta bakmak.
Land Rover Defender!
Vietnam.
-Evet! Tanrım. Vietnam'dan nefret ettim. -Vietnam.
-Ben sevdim. -Vietnam'ı sevdim,
motosiklete binmeyi sevmedim.
İtalyan süper arabaları.
Onları inceledik, yani İtalyan süper arabası yok...
Hayır, ucuz olanlar.
Ucuz olanlar, evet ve ben Maserati'nin biyel başını
senin Lamborghini'nin ön camına geçirdim.
Bana motor attın.
Gerçekten kafasına motor attım.
-Efsaneviydi. -Robin Reliant.
Durmayın.
-Ne? -Durmayın.
-Devam edin. -Lütfen.
Şey...
İyi bir haberimiz var. İyi bir haberimiz var. Durmuyoruz.
-Ne? -Durmuyoruz.
Duramayız. İş bulmamız gerekir.
Hayır. Durmuyoruz.
Hayır. Yani, Amazon bizi seviyor,
biz Amazon'u seviyoruz, yani devam edeceğiz. Tamam mı?
Evet, buralardayız. Mesele şu ki...
Dediğim gibi, program bildiğiniz hâliyle bitiyor
ve bu bizi üzüyor.
Seyirciler
vesaire ve pist.
Ama kim yeni maceralarımızı görmek ister?
Evet!
Uzun yolculuklar.
Uzun yolculuklar. Özel bölümler!
-Özel bölüm isteyen var mı? -Aslında...
Bu...
-Bu... -Bu...
Teşekkürler.
Dünyada hâlâ gitmediğimiz çok yer var.
Aşağılamadığım çok insan var.
-Çarpmadığı çok araba var. -Doğru.
Evet. Bu seri bitmiş olsa da
The Grand Tour devam ediyor.
Devam ediyor.
Bize baston ve alt bezi lazım olacak.
-Öyle, öyle. -Doğru.
Biz devam edeceğiz
ama bu hâli bitiyor.
Çadır isteyen var mı?
Görüşürüz. Kendinize iyi bakın.
-Yakında görüşürüz. -Sağ olun.